परभणी : विज्ञान चौक , वसमत रोड ,परभणी येथे परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटी मार्फत महान शास्त्रज्ञ श्री सत्येंद्रनाथ बोस यांच्या प्रतिमेस पुष्पहार अर्पण करून त्यांची जयंती उत्साहात साजरी करण्यात आली . याप्रसंगी सोसायटीचे सदस्य डॉ विजयकिरण नरवाडे , सहा प्राध्यापक , यांनी त्यांच्या जीवनावर प्रकाश टाकला . ते म्हणाले, श्री सत्येंद्रनाथ बोस हे एक महान भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ आणि गणितज्ञ होते . ते त्यांच्या क्वांटम मेकॅनिक्स मधील कार्यासाठी विशेषतः प्रसिद्ध आहेत . त्यांनी अल्बर्ट आईन्स्टाईन सोबत काम केले असून बोस आईन्स्टाईन सांख्यिकी सिद्धांत आणि बोस आईन्स्टाईन कंडेन्सेन्ट सिद्धांत मांडले . ज्यामधून अनुक्रमे पदार्थाचे मुलभुत कण बोसान व पदार्थाच्या पाचव्या अवस्थे बद्दल सैद्धांतिक पाया घालण्यात आला . त्यांना भारत सरकारने पद्मविभूषण पुरस्काराने सन्मानित केले होते . या प्रसंगी डॉ शेळके , स्त्री रोग तज्ञ ,श्री सुनील रायठठ्ठा उद्योगपती ,जालना, सुरेश केसापुरीकर ,गजानन सायखेडकर , विलास दहिभाते, चंद्रशेखर आलनुरे, परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटीचे अध्यक्ष डॉ रामेश्वर नाईक , इतर सदस्य व विज्ञान प्रेमी नागरिक मोठ्या प्रमाणावर उपस्थित होते . सर्व उपस्थितितांचे आभार सोसायटीचे उपाध्यक्ष डॉ पी आर पाटील यांनी मानले .
शिक्षण विभाग जिल्हा परिषद परभणी आणि परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटी यांच्या संयुक्त विद्यमाने आनंददायी शनिवार उपक्रम, टेलिस्कोप प्रशिक्षण कार्यशाळा आणि फिरती विज्ञान प्रयोगशाळा नियोजन याबाबत रूपरेषा या दोन दिवसीय कार्यशाळेत सादर करण्यात आले. यावेळी जिल्ह्याभरातून जवळपास ६५० हून अधिक शिक्षक उपस्थित होते.
पहिल्या दिवशी कार्यक्रमाचे उद्घाटन डॉ भगवान आसेवार संचालक शिक्षण व वनामकृवि परभणी यांनी केले. यावेळी परभणी येथील प्रसिद्ध स्त्रीरोगतज्ञ डॉ ए एल शेळके त्यांची विशेष उपस्थिती होती. उद्घाटनाच्या सत्रात डॉ आसेवर प्रशिक्षणासाठी आलेल्या शिक्षकांना संबोधित करताना म्हणाले कीआज येथे उपस्थित असलेले शिक्षक हे ज्ञानाचा स्त्रोत आहेत आणि उद्या घडणाऱ्या शास्त्रज्ञांचे शिल्पकार आहेत. जिल्हा परिषद आणि परभणी एस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटी या संस्थेने दिलेले हे व्यासपीठ परभणी जिल्ह्याच्या शैक्षणिक इतिहासात मैलाचा दगड ठरेल, याची मला खात्री आहे. प्रमुख पाहुणे म्हणून बोलताना डॉ शेळके म्हणाले की, मुलांच्या सर्वांगीण विकासात पालक आणि शिक्षक यांचा अतिशय मोलाचा वाटा असतो. राज्य समूपदेशक श्री बालासाहेब कच्छवे यांनी आनंददायी शनिवार व मेंदूची व्यायामशाळा यावर मार्गदर्शन केले.
सामाजिक बांधिलकीतून सुहाना प्रवीण मसाले व परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटी यांच्या सामंजस्य कराराअंतर्गत फिरती विज्ञान प्रयोगशाळा पूर्ण जिल्हाभर वेगळ्या शाळांमध्ये नेण्यात येत आहे. याबद्दलची संपूर्ण माहिती शिक्षकांना फिरती विज्ञान प्रयोगशाळा समन्वयक प्रकाश केंद्रेकर यांनी दिली व त्यांच्या शाळेपर्यंत ती कशी पोहोचेल याबाबत चर्चा झाली. या सर्व चर्चेला शिक्षकांचा सकारात्मक प्रतिसाद लाभला. परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटी तर्फे दरवर्षी घेण्यात येणाऱ्या इयत्ता सातवीतील विद्यार्थ्यांसाठी विज्ञानवारी परीक्षेची माहिती विज्ञानवारी परीक्षा समन्वयक प्रसाद वाघमारे यांनी दिली. ही परीक्षा आपल्या शाळेत घेण्याबाबत सकारात्मक प्रतिसाद शिक्षकांचा मिळाला. प्रशिक्षणाच्या दुसऱ्या दिवशी टेलिस्कोप प्रशिक्षणाच्या अगोदर ऑप्टिक्स या पदार्थ विज्ञानाच्या शाखेबद्दल व प्रकाशाच्या विविध घटकांबद्दल प्रताप भोसले यांनी मूलभूत घटकांची माहिती दिली. यानंतर टेलिस्कोप कसा हाताळावा? तसेच टेलिस्कोप किती प्रकारचे आहेत? टेलिस्कोप वापरताना घ्यावयाची काळजी, यासंबंधी सखोल असे मार्गदर्शन दृकश्राव्य माध्यमाद्वारे परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटीचे अध्यक्ष डॉ रामेश्वर नाईक यांनी केले. कार्यशाळेच्या उत्तरार्धात शिक्षकांची प्रश्नोत्तरे घेण्यात आली. यावेळी दत्ता बनसोडे व अशोक लाड यांनी सहकार्य केले.
कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटीचे सचिव सुधीर सोनुनकर यांनी केले. कार्यक्रमाचे आभार दीपक शिंदे सर यांनी मानले. कार्यक्रमाच्या यशस्वीतेसाठी, डॉ पी आर पाटील, डॉ अनंत बडगुजर, डॉ रणजीत लाड, डॉ बाहुबली निंबाळकर, लक्ष्मण सोनवणे, अमोल कदम, पूजा कासार, मोहिनी कच्छवे, सचिन सिसोदे, माजिद भाई इत्यादींनी तथा परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटीच्या टीमने परिश्रम घेतले.
निसर्गातील सर्वात विलोभणीय घटना म्हणजे ग्रहण.हे औचित्य साधून परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटीतर्फे आंतरराष्ट्रीय विज्ञान संकुल येथे रविवार 7 सप्टेंबर रोजी रात्री चंद्रग्रहण निरीक्षण आयोजन करण्यात आले होते. गेल्या दोन-तीन दिवसापासून परभणीत ढगाळ वातावरण होते. ग्रहणाच्या वेळी मात्र निसर्गाने परभणीकरांना पूर्ण साथ दिली. चंद्रग्रहण चांगल्या पद्धतीने व अतिशय सुंदर अशा वातावरणात पाहता आले
राष्ट्रीय विज्ञान संकुलाच्या प्रांगणात निरीक्षणाचे आयोजन करण्यात आले. यावेळी विद्यार्थी पालक विविध क्षेत्रातील मान्यवर व खगोल प्रेमींचा उत्स्फूर्त असा प्रतिसाद लाभला. सुमारे 450 खगोल प्रेमींनी यावेळी चंद्रग्रहणाचे निरीक्षण करून ग्रहणाचा आनंद लुटला. यात महिलांची लक्षणीय उपस्थिती होती. सर्वप्रथम परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटीतर्फे अध्यक्ष डॉ रामेश्वर नाईक यांनी आकाश निरीक्षण कसे करावे तसेच त्यावेळी आकाशात असलेल्या नक्षत्रांची माहिती दिली. त्यानंतर खगोल अभ्यासक नागेश वाईकर यांनी चंद्रग्रहण यासंबंधी अंधश्रद्धा व ग्रहणामागील विज्ञान याविषयी मार्गदर्शन केले. ग्रहण ही एक खगोलीय घटना आहे. याचा मानवी जीवनावर कोणतीही प्रकारचा विपरीत परिणाम होत नाही त्यामुळे सर्वांनी चंद्रग्रहण पाहण्यास काहीच हरकत नाही असे स्पष्ट केले.
चंद्रग्रहणाच्या तीन प्रकारांपैकी खग्रास प्रकारातले चंद्रग्रहण परभणीत दिसले. रात्री 9 वाजून 57 मिनिटांनी चंद्रग्रहणास प्रारंभ झाला. 11 ते 12:23 या वेळेत चंद्रबिंब पृथ्वीच्या संपूर्ण छायेत आल्याने खग्रास स्थितीचे दर्शन झाले. यावेळी लालसर तपकिरी रंगाचा चंद्र यावेळी सर्वांना पाहता आला. रात्री 12 वाजून 23 मिनिटांनी चंद्रग्रहण सुटण्यास प्रारंभ झाला व उत्तर रात्री 1 वाजून 27 मिनिटांनी चंद्रग्रहण पूर्णपणे सुटले. या चंद्रग्रहणाचा स्पर्श उत्तर दिशेकडून झाला व मोक्ष दक्षिण दिशेकडून झाला. या चंद्रग्रहणाच्या सर्व निरीक्षणांच्या नोंदी परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटीतर्फे घेण्यात आल्या. सर्वांनी उघड्या डोळ्यांनी तसेच दुर्बिणींद्वारे चंद्रग्रहण निरीक्षण करण्यात आले. त्यासाठी विविध प्रकारच्या दुर्बिणी ग्रहण निरीक्षणासाठी लावण्यात आलेल्या होत्या. यावेळी प्रसाद वाघमारे, ओम शेठ तलरेजा, प्रताप भोसले, डॉ अनंत लाड, दत्ता बनसोडे, अशोक लाड, पार्थ दराडे, सुरेश कुराडकर, दीपक शिंदे, संतोष देवडे, लक्ष्मण सोनवणे, गजानन चापके, भागवत कचवे यांनी दुर्बिणीतून तसेच या चंद्रग्रहणाचे थेट प्रक्षेपण सोशल मीडियावर करून सर्वांना चंद्रग्रहण निरीक्षणाची संधी उपलब्ध करून दिली.
ग्रहणादरम्यान दूध फराळ खाऊन ग्रहणकाळात काही खाऊ नये या अंधश्रद्धेला छेद देऊन जनमानसात एक मोठा वैज्ञानिक संदेश देऊन कार्यक्रमाचा समारोप करण्यात आला. कार्यक्रम यशस्वीतेसाठी परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटीच्या सर्व सदस्यांनी परिश्रम घेतले.
आज ७ सप्टेंबरला खग्रास चंद्रग्रहण ही खगोलीय घटना घडणार आहे. या घटनेचा साक्षीदार होण्यासाठी परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटी तर्फे एका खास कार्यक्रमाचे आयोजन आंतरराष्ट्रीय विज्ञान संकुल ,वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ परभणी येथे रविवारी रात्री ९ वाजता केले आहे. यावेळेला टेलिस्कोपद्वारे चंद्रग्रहण आपल्याला पाहता येईल.
आज रविवार ७ सप्टेंबर रोजी रात्री ९ वाजून ५७ मिनिटांनी चंद्रग्रहणास प्रारंभ होईल. रात्री ११-०० ते १२-२३ संपूर्ण चंद्रबिंब पृथ्वीच्या छायेत आल्याने खग्रास स्थितीचे दर्शन होईल. खग्रास स्थितीमध्ये पौर्णिमेचे संपूर्ण चंद्रबिंब लालसर, तपकिरी रंगाचे दिसेल. रात्री १२-२३ वाजता चंद्रग्रहण सुटण्यास प्रारंभ होईल. उत्तररात्री १ वाजून २७ मिनिटांनी चंद्रग्रहण पूर्णपणे सुटेल.
तरी या खगोल निरीक्षणाचा आनंद जास्तीत जास्त लोकांनी घ्यावा असे आवाहन परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटी तर्फे करण्यात आले आहे.
स्थळ:- आंतरराष्ट्रीय विज्ञान संकुल वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ प्रशासकीय बिल्डिंगच्या पाठीमागे, परभणी संपर्क: 9403061572, 99211 44842, 9405919184, 9028817712
फिरती विज्ञान प्रयोगशाळा ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांमध्ये वैज्ञानिक दृष्टीकोन जागृत करेल असे प्रतिपादन जिल्हा परिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी नतीशा माथुर यांनी केले. तालुक्यातील दैठणा येथील जिल्हा परिषद माध्यमिक शाळेत फिरती विज्ञान प्रयोग शाळेच्या शुभारंभ प्रसंगी श्रीमती माथुर बोलत होत्या. अध्यक्षस्थानी सरपंच सौ. उज्वला कच्छवे तर प्रमुख पाहुणे म्हणुन गटशिक्षण अधिकारी मंगेश नरवाडे, शिक्षण विस्तार अधिकारी बालाजी मुंडे, बाल संशोधक कु.पुजा वायाळ यांची उपस्थिती होती. कु. पूजा हिने “ संसाधनाची कमतरता नसून विचाराची गरज आहे “ अशी प्रतिक्रिया दिली. प्रविन मसालेवाला ट्रस्ट पुणे व परभणी अॅस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटी च्या संयुक्त विद्यमाने फिरती विज्ञान प्रयोगशाळा हा उपक्रम राबवण्यात येत आहे. दैठणा जिल्हा परिषदेच्या विद्यार्थ्यांनी या प्रयोगशाळेची माहिती घेतली. दैठणा जि.प. माध्यमिक शाळेच्या सुसज्य प्रयोग शाळेत फिरत्या विज्ञान प्रयोग शाळेतून, विज्ञानसंवादकानी श्रीमती माथुर यांना विविध प्रयोगांचे सादरीकरण करुन दाखवले. प्रशालेच्या विद्यार्थ्यांचे श्रीमती माथुर यांनी कौतुक केले. परभणी अॅस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटीच्या पुढाकारातुन हा कार्यक्रम घेण्यात आला. कार्यक्रमास डॉ रामेश्वर नाईक, डॉ.पी.आर. पाटील, सुधीर सोनुनकर, प्रकाश केंद्रेकर, सुभाष जाधव, प्रताप भोसले, डॉ रणजित लाड, अशोक लाड, अमर कच्छवे, रामभाऊ कच्छवे, बाळासाहेब कच्छवे, उपसरपंच अभय कच्छवे, शालेय व्यवस्थापन समितीचे अध्यक्ष सतिश कच्छवे, दत्तराव कच्छवे, भरत कच्छवे ,मुख्याध्यापक अर्जुन कच्छवे, धनजय कच्छवे, हनुमान कच्छवे व ग्रामस्थांची उपस्थिती होती. या प्रसंगी ग्रामस्थानी कार्यक्रमाच्या यशस्विते साठी प्रयत्न केले.
आंतरराष्ट्रीय विज्ञान संकुल वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाच्या ॲट्रीयम सभागृहामध्ये प्रवीण मसालेवाले ट्रस्ट पुणे यांचे मार्फत परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटीला हस्तांतरित करण्यात आलेल्या सुहाना फिरती विज्ञान प्रयोगशाळा बस चा लोकार्पण सोहळा संपन्न झाला . याप्रसंगी कार्यक्रमाचे उद्घाटक म्हणून मा श्री राजकुमार चोरडिया, कार्यकारी विश्वस्त प्रवीण मसालेवाले ट्रस्ट ,अध्यक्ष म्हणून प्रा डॉ इंद्रमणी कुलगुरू वनामकृवि तर प्रमुख पाहुणे म्हणून श्रीमती रश्मी खांडेकर मुख्य कार्यकारी अधिकारी जिल्हा परिषद , डॉ भगवान आसेवार अधिष्ठाता वनामकृवि, श्री भानुदास कवडे माजी तंत्रज्ञ इस्त्रो इ मान्यवर उपस्थित होते . सुहाना फिरती विज्ञान प्रयोगशाळा हा प्रवीण मसालेवाले ट्रस्ट पुणे व परभणी ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटी यांचा संयुक्त उपक्रम असून ट्रस्ट मार्फत बसचे रूपांतर प्रयोगशाळेत करून सदर बस ऍस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटीला हस्तांतरित करण्यात आली आहे. या बस मध्ये भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र व जीवशास्त्र शी निगडित प्रयोगासाठी लागणारे साहित्य व उपकरणे इत्यादी सह सुसज्ज प्रयोगशाळा निर्माण करण्यात आली आहे .सदर बसद्वारे संपूर्ण जिल्ह्यातील शाळेमध्ये जाऊन प्रत्यक्ष प्रयोग करून दाखवण्यात येणार आहेत .याकरिता सोसायटी मार्फत विज्ञान संवादकाची नेमणूक करण्यात आली असून ते विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष प्रयोग करून दाखवणार आहेत . याप्रसंगी बोलताना मुख्य कार्यकारी अधिकारी श्रीमती रश्मी खांडेकर यांनी हा प्रकल्प अतिशय नाविण्यपूर्ण असून जिल्हा परिषद प्रशासनामार्फत सर्वोतोपरी सहकार्य करण्याचे आश्वासन दिले . श्री कवडे यांनी या प्रयोगशाळेमुळे ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यां मध्ये विज्ञान विषयात आवड निर्माण होईल असे प्रतिपादन केले . कार्यक्रमाचे उद्घाटक मा श्री राजकुमार चोरडीया यांनी मानव विकास निर्देशांकात मागे असलेला परभणी जिल्हा या करिता विचारपूर्वक निवडला असून समान विचाराने व निस्वार्थी भावनेने कार्यरत परभणी ॲस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटी सोबत संयुक्तपणे हा उपक्रम राबवत असलेबाबत समाधान व्यक्त केले . या प्रकल्पामुळे विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष प्रयोग करायला मिळणार असून त्यांच्यामध्ये आत्मविश्वास वाढवणारा आहे असे प्रतिपादन केले . अध्यक्षीय भाषणात कुलगुरू प्रा डॉ इंद्रमणी यांनी श्री चोरडीया यांच्या दातृत्वाचा भावपूर्ण शब्दात उल्लेख करून ते धर्मशास्त्रा प्रमाणे कार्य करत असल्याचे व या उपक्रमास सर्व प्रकारचे सहकार्य करण्याचे आश्वासन दिले . कार्यक्रमाच्या प्रास्ताविकात सोसायटीचे अध्यक्ष डॉ रामेश्वर नाईक यांनी मा चोरडीया सरांच्या दातृत्व वृत्तीचा सन्मानपूर्वक उल्लेख करून या उपक्रमाची माहिती सर्वांना दिली व सर्वांच्या सहकार्यांची अपेक्षा व्यक्त केली . कार्यक्रमास संपूर्ण जिल्ह्यातून विज्ञान शिक्षक, पालक , नागरीक व विद्यार्थी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते . कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन श्री नितीन लोहट यांनी केले . आभार प्रदर्शन सोसाटीचे उपाध्यक्ष डॉ पी आर पाटील यांनी केले . कार्यक्रमाची सांगता पसायदानाने करण्यात आली व मान्यवरांचे हस्ते बस ला हिरवा झेंडा दाखवून सुहाना फिरती विज्ञान प्रयोगशाळा चे लोकार्पण करण्यात आले . कार्यक्रमाच्या यशस्वीतेसाठी ॲस्ट्रॉनॉमीकल सोसायटीच्या सर्व सदस्यांनी परिश्रम घेतले .
